Hoe beschermen we onze democratie in een tijd van polarisering, wantrouwen en snelle veranderingen? Over die vraag gingen schrijver Ilja Leonard Pfeijffer en cd&v-voorzitter Sammy Mahdi met elkaar in gesprek. Het werd een boeiende avond over de kracht van de rechtsstaat, de rol van hoop en de verantwoordelijkheid van de politiek.
In een tijd waarin polarisering en maatschappelijk onbehagen toenemen en waarin de internationale samenwerking danig onder druk staat, willen we ruimte maken voor verdieping, dialoog en kritische reflectie. De centrale vraag in het gesprek luidde: Hoe kunnen we het morgen beter doen?
Bekijk het volledige gesprek in de link onderaan deze pagina.
Ilja Leonard Pfeijffer benadrukte het belang van de constitutionele democratie. In zo’n democratie is een verkiezingsoverwinning geen blanco cheque. Integendeel: de macht wordt begrensd door de rechtsstaat, onafhankelijke instellingen en grondrechten. Belangen worden voortdurend tegen elkaar afgewogen en bevoegdheden zijn duidelijk afgebakend. Net dat evenwicht voorkomt dat de meerderheid zomaar haar wil kan opleggen aan minderheden.
Volgens Pfeijffer staat dat model vandaag steeds meer onder druk. Op verschillende plaatsen in de wereld zien we een evolutie richting wat hij een absolute democratie noemt: een systeem waarin verkiezingswinnaars hun mandaat beschouwen als een vrijgeleide om zonder beperkingen de spelregels te herschrijven. Zo komt niet alleen het politieke evenwicht, maar uiteindelijk ook de democratie zelf in het gedrang.
Voorzitter Sammy Mahdi legde de nadruk op een ander essentieel ingrediënt van een sterke democratie: hoop.
Wanneer mensen het vertrouwen verliezen dat morgen beter kan zijn dan vandaag, krijgen demagogen vrij spel. De roep om zogenaamde sterke leiders klinkt dan steeds luider, omdat zij snelle en eenvoudige oplossingen beloven voor complexe problemen.
Net daarom mag het politieke centrum zich niet terughoudend opstellen wanneer fundamentele waarden onder druk staan. Hoop ontstaat niet door angst of verontwaardiging aan te wakkeren via sociale media, maar door mensen perspectief te bieden met geloofwaardige en concrete oplossingen.
Technologische vooruitgang is geen bedreiging, maar een belangrijke hefboom om uitdagingen zoals klimaatverandering aan te pakken. Innovatie bijvoorbeeld landen ondersteunen die vandaag nog sterk afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en niet over dezelfde middelen beschikken om de omslag te maken.
We hoeven het kapitalisme niet af te schrijven of te streven naar nulgroei. Wel moeten we blijven investeren in duurzame economische groei, terwijl de overheid corrigeert waar nodig.
Hoewel digitalisering enorme kansen biedt, mag ze nooit ten koste gaan van menselijke verbondenheid. Sociale media en digitale toepassingen kunnen het echte contact tussen mensen niet vervangen. Mensen blijven sociale wezens die nood hebben aan ontmoeting, verenigingen, buurten en gemeenschappen waar verbinding centraal staat.
Tot slot benadrukte Mahdi dat niet elk maatschappelijk probleem door de overheid alleen kan worden opgelost. Een warme samenleving steunt ook op het engagement van verenigingen, vrijwilligers, middenveldorganisaties en lokale gemeenschappen. Net zij zorgen mee voor vertrouwen, solidariteit en verbondenheid.
